Archimedesweg
De Archimedesweg is het noordelijke stuk van onze route: van de haakse bocht bij het Galileïplantsoen tot de spoortunnel bij de Molukkenstraat. Sinds 1936 is het de belangrijkste toegang tot de Watergraafsmeer vanuit de Indische Buurt.
- Buurt
- Middenmeer, Watergraafsmeer, Amsterdam-Oost
- Oude naam
- Langeweg
- Huidige naam
- sinds 22 maart 1922
- Vernoemd naar
- Archimedes (ca. 287–212 v.Chr.), Grieks wiskundige en natuurkundige
- Loopt van
- Galileïplantsoen naar Molukkenstraat / Copernicusstraat
Van Langeweg naar Archimedesweg
Lang voordat Middenmeer werd gebouwd, lag hier al de Langeweg, met aan beide kanten rijtjeshuizen die nog van vóór de annexatie van 1921 dateren. Op 22 maart 1922 kreeg de straat zijn huidige naam, naar Archimedes van Syracuse. Net als bij het Galileïplantsoen past dat in het thema van deze buurt, waar de straten naar geleerden zijn vernoemd. Het Archimedesplantsoen, aan de andere kant van de Hans Lipperheybrug, hoort bij dezelfde reeks.
De tunnel van 1936
Tot in de jaren dertig had de Watergraafsmeer maar één echte doorgaande weg: de Middenweg. Wie vanuit de Indische Buurt naar Middenmeer wilde, nam een pontje over de ringvaart of een lange omweg. Dat veranderde met de spoorwegwerken vanaf 1934, toen de sporen door de Watergraafsmeer op dijken werden gelegd en de gelijkvloerse overwegen verdwenen. Aan het einde van de Molukkenstraat kwam een viaduct onder het spoor en een nieuwe brug over de ringvaart, die aansloten op de Copernicusstraat en de Archimedesweg. Voor de aansluiting werd een rij huizen aan de oneven (spoor)zijde van de Archimedesweg gesloopt; de overweg bij de Archimedesweg verdween.
Op 7 maart 1936 opende wethouder Monne de Miranda de nieuwe toegang. Honderden buurtbewoners liepen die dag door de tunnel; een bronzen plaquette van Fré Cohen herinnert eraan. De brug over de ringvaart, brug 190, was in 1932 ontworpen door Piet Kramer in een sobere variant van de Amsterdamse School en is een van de weinige bruggen in de Watergraafsmeer met beeldhouwwerk. In 2007 kreeg hij de naam Hartmanbrug, naar de in 1993 vermoorde sigarenwinkelier van de hoek Valentijnkade.
Winkels bij de tunnel
Rond de tunnelmond ontstond een klein winkelgebied. Op nummer 57 zat van 1911 tot 1965 de zaak van Henk Komen, "Tunnelhoek", later sigarenmagazijn De Tunnel; op nummer 59 na de oorlog bloemenmagazijn Else Poulsen; op nummer 1 in de jaren vijftig melkboer Oostdam. Op nummer 61 had de lokale partij Méérbelangen, die vanaf 1989 in de stadsdeelraad Watergraafsmeer zat, lange tijd haar winkel. Op nummer 97 staat de kerk van het Apostolisch Genootschap, waarvan de voormalige pastorie om de hoek op Galileïplantsoen 109 een gemeentelijk monument is.
De straat nu
Wat in 1936 een feestelijke buurtverbinding was, is uitgegroeid tot een drukke verkeersader. Automobilisten komen vaak te snel de tunnel uit en moeten direct scherp afslaan de Archimedesweg op; na een reeks ongelukken plaatste de gemeente grote betonnen bakken op de hoek om fietsers, voetgangers en de gevel te beschermen. Direct na de haakse bocht ligt een onoverzichtelijk zebrapad voor de Frankendaelschool, en bij de bocht naar het Galileïplantsoen gaan geregeld scooters onderuit. Zwaar verkeer zorgt voor trillingen in de woningen. Sinds eind 2023 geldt 30 km per uur en is bij de overgang naar het Galileïplantsoen een verkeersplateau aangelegd. Zie de verkeerspunten 1 tot en met 5.